Make your own free website on Tripod.com

15-a Leciono

La tablo nun estas malplena. La familio jam tagman°is. Post la man°o restas paneroj (pecetoj da pano). La paneroj ku■as sub la tablo. Muso kuretas sub la tablo kaj man°as la panerojn. ěi kuras de unu parto al alia kaj man°etas. Subite nigra kato venas. La museto tuj kuregas « sub la sofon. Kaj nun °i trankvile kuras sub la sofo, Šar °ia nigra malamiko tie ne povas kapti °in.

Observu!

Kie kuretis la muso por man°i la resta╝ojn?

SUB LA TABLO

Kien kuregis la muso kiam venis la kato?

SUB « LA SOFON

La litero n montras ankař la direkton, la celon de movo.

La kato postkuras la muson, la muso kuras « en sian truon.

La celo de la kato estas la muso, la celo de la muso estas la truo.

Kie vi estis hierař?

Mi estis hejme. Mi estis tie.

Kien vi iras hodiař?

Mi iras hejmen. Mi iras tien.

Kien vi iras hodiař matene?

Kien vi iros morgař vespere?

Frařlino, Šu vi kuras su la sofon ař vi saltas sur la sofon se vi vidas raton?

La mu■o (la mu■o, ne la muso) rondflugas tra la Šambro kaj jen °i falas...

-Kien? -ěuste en la supujon!

Kio estas en la supujo? Supo, kompreneble.

Kaj en la sukerujo, en la salujo, en la inkujo kio estas?

Kie vi havas la monon? Ău en la supujo?

En la ovujo estas cento da ovoj, sed en la ovingo estas nur parto de unu ovo.

En la skatolo estas cigaroj. ěi estas ligna cigarujo. La cigarujo. La cigarujo enhavas dek cigarojn, sed la cigaringo entenas nur parton de unu cigaro.

La pomojn metu en « tiun malplenan ujon.

Por mia bona tranŠilo mi aŠetis ledan ingon.

Ău vi ■atas la birdojn? Jen dis╝etu tiujn panerojn por ke ili man°u.

Dum la festo li dis╝etis plenmanon da moneroj al infanoj.

Sed antař ol ni disiru mi volas paroli al vi pri mia nova domo.

LA DOMO

Ău vi deziras vidi mian novan hejmon? ěi estas negranda domo, sed sufiŠe komforta.

Jen la °ardeneto kun kelkaj plantoj kaj citronarbo.

Ăi tiu estas la dormoŠambro de miaj filoj. Ăiu havas sian ■rankon por la vesta╝oj. En la banŠambro estas lavujo kaj banujo kun varma kaj malvarma akvo.

Jen al saloneto kun la piano kaj la televidaparato. Sur la planko ku■as dika tapi■o, kaj de la plafono pendas moderna lampo. Ăe la fenestroj pendas silkaj kurtenoj.

Tiu Ši ■tuparo kondukas al la supra eta°o, kie lo°as kuracisto. La maljuna doktoro meritas mian respekton kaj admiron. Li estas respektinda kaj admirinda persono.

Hm, bona odoro! ěi venas el la kuirejo. Sur al kuirforno estas plenaj kaseroloj. En la bakforno eble estas rosta╝o ař kuko.

Ău vi jam foriras? Ău vi deziras tagman°i kun ni?

Ne dankon, mi bedařras, sed hodiař ne; baldař mi revenos. ěis revido.

Kio estas en mia nova hejmo?

Ău vi havas °ardenon en via hejmo?

Kio estas en via dormoŠambro?

Ău vi povas mar■i sur la plafono?

Ău vi estas bona kuiristo (bona kuiristino)?

Ău vi ■atas lavi kaserolojn?

Kie lo°as la maljuna doktoro? Kia homo li estas?

SENFINA RAKONTO

Malfrue en la nokto viro sidas sola sur benko de placo.

Policisto alproksimi°as kaj demandas al li:

-Kion vi faras Ši tie? Kial vi ne iras hejmen?

-Ăar mia edzino estas kolera.

-Kial via edzino estas kolera?

-Ăar mi ne iras hejmen.

Kion faris la viro?

Kiu alproksimi°as?

Kie li sidis?

Kien li ne volas iri?

Kion faras via edzino kiam vi malfrue revenas hejmen?

ěis revido, amiko!

Legu kaj relegu la lecionojn!

 

 

VOCABULARIO

CELO OBJETIVO, FIN ŮRANKO ARMARIO
CIGARO CIGARRO TAPIŮO TAPIZ, ALFOMBRA
EDZO ESPOSO ěUSTA JUSTO, EXACTO
INKO TINTA SUFIĂA SUFICIENTE
FORNO COCINA, HORNILLO    
KASEROLO CACEROLA APERI APARECER
KURTENO CORTINA CELI TENDER A
MUSO LAUCHA, RATON KAPTI ATRAPAR
MUŮO MOSCA KOLERI ENCOLERIZARSE
PLAFONO CIELORRASO KUIRI COCINAR
PLANKO PISO DE HABITACION KURACI CURAR, TRATAR ENFERMOS
PLANTO PLANTA MERITI MERECER
RESPEKTO RESPETO ROSTI ASAR
SALO SAL    
SOFO SOFA    
ŮTUPO ESCALON    
ŮTUPARPO ESCALETA    

 

LA INSTRUISTO PAROLAS

ACUSATIVO DE DIRECCION. Del mismo modo que en ┤Juan corre a Pedro┤, Pedro representa el fin, el objetivo de la acciˇn, en ┤Juan corre a Montevideo┤, Montevideo representa tambiÚn el fin de la acciˇn, de un movimiento.

AsÝ diremos en Esperanto: Johano postkuras Petron y Johano kuras Montevideon.

Este acusativo de direcciˇn es muy ˙til, porque nos permite distinguir el movimiento con traslaciˇn del movimiento sin traslaciˇn:

La hundo kuras en la °ardeno - el perro corre en el jardÝn (estando dentro de Úl). La hundo kuras en la °ardenon (entra corriendo en el jardÝn desde afuera). La muso kuretas sub la tablo - el ratˇn corretea bajo la mesa. De sub la tablo la muso kuras sub la sofon - de debajo de la mesa el ratˇn corre (hacia) debajo del sofß.

KIE - donde, kien - adonde, tie - alla, allÝ, tien - hacia allß, hacia donde.

El adverbio de lugar puede tomar la n del acusativo de direcciˇn: hejme - en casa, hejmen - a casa, supre - arriba, supren - hacia arriba, antaře - adelante, antařen - hacia delante. Ăiam antařen! - Siempre adelante!

-UJ da la idea general de recipiente, de continente: supujo - sopera, monujo - billetera, monerujo - monedero. Laktujo estas ujo por lakto - lechera es un recipiente para leche.

(Ver nota en la lecciˇn complementaria).

DIS - es prefijo que denota dispersiˇn: disdoni - distribuir (dar a varios), dismeti - distribuir (colocar en varios lugares), disiri - separarse (ir en varios lugares), disi°i - separarse, disigi - separar. La vojoj disi°as - los caminos se separan. Miaj a╝oj dise ku■is sur la planko - mis cosas yacÝan desparramadas sobre el piso.

RE - se˝ala la repeticiˇn: relegi - releer, refari - rehacer, reveni - volver, redoni - devolver (volver a dar). ěis (la) revido - hasta la vista! (hasta volvernos a ver).

-ING se˝ala lo que contiene parcialmente algo: ovingo - huevera, cigaringo - boquilla (para cigarrillos), kandelingo - candelero. Kandelingo estas ingo por kandelo - Ingo da idea de vaina. Sabringo - vaina de sable.

-IND denota lo que es digno, que merece: Fidinda - fidedigno, fehaciente. Vidinda pejza°o - un paisaje digno de verse, leginda libro - un libro que merece ser leÝdo, respektinda - respetable, ridinda - ridÝculo. Respektinda persono estas persono inda je respekto. Indeco - dignidad.

-ER. Este sufijo se˝ala la partÝcula, el elemento constitutivo: sablo - arena, sablero - grano de arena, fajro - fuego, fajrero - chispa, monero - moneda (nÝquel), panero - migaja. Panero estas ero da pano. Diserigi - desmenuzar.

SEN - sin: sen pano kaj sen mono - sin pan y sin dinero. "pli bona pano sen butero ol kuko sen libero" - mßs vale (mejor) pan sin manteca (pan seco), que tortas sin libertad.

TambiÚn esta preposiciˇn se usa como prefijo: sengusta supo - sopa insÝpida, vesto de senmakula blankeco - vestido de blancura inmaculada (makulo - mancha). Senhoma vila°o - aldea desierta (sin hombres).

Algunas expresiones:

Kompreneble (comprensiblemente) se usa como nuestro coloquial "naturalmente" o "se comprende".

Plenmano es un pu˝ado (una mano llena). Plenkulero - una cucharada, plenbu■o - una bocanada.

Por ke ili man°u - para que ellos coman.

Antař ol ni disiru - antes que nos separemos.

Enhavi - contener.

Enteni - contener asiendo, sujetando el contenido (Teni - tener, asir, havi - poseer).


16-a Leciono